Wcześniejsze

2014/2015

2015/2016

2016/2017

2017/2018

2013/2014 2012/2013 2011/2012 2010/2011 2009/2010 2008/2009 2007/2008 2006/2007 2005/2006 mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan

Asasif - Teby Zachodnie - Projekt Asasif

Patryk Chudzik (Instytut Archeologii, Uniwersytet Wrocławski)

W lutym i marcu 2015 roku odbył się drugi sezon prac realizowanych przez Instytut Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego na nekropoli Asasif w Tebach Zachodnich w ramach Egipsko-Polskiej Misji Archeologiczno-Konserwatorskiej Świątyni Hatszepsut w Deir el-Bahari. Badania te realizowane były w obrębie trzech kompleksów grobowych z okresu Średniego Państwa: MMA 508 (TT 311), MMA 511 oraz MMA 517 (TT 240) (ryc. 1). Podjęte działania mają charakter przede wszystkim dokumentacyjny. Dotyczy to zarówno architektury omawianych założeń, jak i materiału archeologicznego i epigraficznego, znajdującego się w ich obrębie lub bliskiej okolicy.

Ryc. 1. Widok na północny stok nekropoli Asasif (fot. P. Chudzik).

Prace archeologiczne
Pierwszym etapem działań było zebranie i zabezpieczenie materiału zabytkowego zalegającego na powierzchni w obrębie dziedzińców. Podobnie, jak w pierwszym sezonie badań, ten etap dostarczył bardzo dużej ilości obiektów związanych z funkcjonowaniem założeń na przestrzeni różnych epok. Dominującą grupą były fragmenty naczyń ceramicznych. Ponadto bardzo licznie wystąpiły kości ludzkie oraz zwierzęce. Nielicznie wystąpiły elementy wyposażenia grobowego w postaci fajansowych koralików z siatek mumiowych, a także drewniane fragmenty skrzyń oraz trumien. Podczas prospekcji odkryto również liczny materiał krzemienny, który wiązany jest zarówno z okresami pradziejowymi, jak i czasami dynastycznymi. Ostatni grupa może być związana z produkcją narzędzi niezbędnych podczas prac kamieniarskich, głównie wykuwaniem struktur skalnych. Na uwagę zasługuje duże nagromadzenie stożków glinianych w obrębie dziedzińca założenia MMA 508, datowanych na okres Średniego Państwa.
W następnej kolejności podjęto działania związane z oczyszczeniem wnętrz grobowców. Pomimo wcześniejszych badań na tym terenie, także i we wnętrzach odkryto liczny materiał archeologiczny. Głównie były to elementy wyposażenia grobowego w postaci fragmentów drewnianych trumien i skrzyń, figurki uszebti związane z ponownym wykorzystywaniem tych założeń w III Okresie Przejściowym i Okresie Późnym. Ponadto natrafiono na fragmenty koszy plecionkowych, koraliki fajansowe, a także fragmenty drewnianych figurek m.in. pióra z przedstawienia Ptaha-Sokarisa-Ozyrysa. Wśród tej grupy zabytków – elementów wyposażenia grobowego, należy zwrócić uwagę na materiały związane z początkiem funkcjonowania tych założeń. W grobowcu MMA 508 odkryto wiele fragmentów strzał i kilka fragmentów łuków (ryc. 2). Zabytkiem zasługującym na szczególną uwagę, odkrytym w grobowcu MMA 508 jest wapienny naos (ryc. 3). Z całą pewnością związany jest on z ponownym wykorzystaniem grobowca w późniejszych czasach. Pierwotna rzeźba, wykonana z drewna i przedstawiająca właściciela grobu – Chetiego, ustawiona była w niszy kaplicy, znajdującej się naprzeciw wejścia do grobowca. Obecnie fragmenty tej rzeźby znajdują się w Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku. Istotną grupą zabytków pochodzących z tego założenia są ołtarze (ryc. 4). Odkryte przez Egyptian Expedition 1922 roku nadal znajdują się we wnętrzu grobowca.

Ryc. 2. Strzały z grobowca Chetiego (MMA 508/TT 311). Średnie Państwo (fot. M. Jawornicki).

Ryc. 3. Wapienny naos odkryty w grobowcu Chetiego. III Okres Przejściowy–Okres Późny (fot. M. Caban).

Ryc. 4. Granitowy ołtarz z grobowca Chetiego. Średnie Państwo (fot. M. Jawornicki).

Materiał antropologiczny pojawił się najliczniej w grobowcu MMA 508 oraz MMA 511.
W trakcie oczyszczania korytarza wejściowego grobowca MMA 511 odsłonięto posadzkę, którą tworzył szereg piaskowcowych płyt. Zachowane narysy po obu stronach korytarza pozwoliły na dokonanie interesujących obserwacji. Okazało się, iż w odległości około 3 m od wejścia nagle zmieniona została szerokość korytarza (ryc. 5). Na tym etapie prac niestety nie jest możliwe wyjaśnienie takiego postępowania. Warto natomiast zwrócić uwagę, że jest to działanie niespotykane w innych założeniach z okresu Średniego Państwa w Tebach Zachodnich.

Ryc. 5. Narys na piaskowcowych płytach posadzki w korytarzu wejściowym grobowca MMA 511 (fot. P. Chudzik).

Dokumentacja epigraficzna
Pozostałości dekoracji zachowały się w dwóch z badanych w minionym sezonie założeń. W grobowcu MMA 517 znajduje się ona w komorze grobowej. Na ścianach pomieszczenia oraz sarkofagu wykutego w posadzce (ryc. 6), obok przedstawień ślepych wrót spisano listy ofiarne, składane dla pochowanego w tym miejscu Meru.
Zdecydowanie więcej elementów grobowca pokrywała dekoracja w kompleksie MMA 508. Ściany długiego korytarza wejściowego tworzyły bloki wapienne, na których w formie dekoracji reliefowej ukazano m.in. sceny polowania oraz życia codziennego (ryc. 7). Na końcu korytarza, w kaplicy w niewielkim stopniu zachowała się dekoracja malowana na tynku (ryc. 8). Fragmenty, które przetrwały do naszych czasów pozwalają na odtworzenie motywów przedstawionych przynajmniej w części południowej pomieszczenia. Wśród nich znaleźć można fragment sceny ukazującej pielgrzymkę do Abydos, przygotowywanie darów, procesję ofiarników oraz scenę wytopu miedzi. Przede wszystkim na podstawie tych przedstawień można powiedzieć o momencie ich powstania. Sposób ukazania postaci nawiązuje do stylistyki I Okresu Przejściowego, co wskazuje na powstanie tego grobowca we wczesnych fazach rządów Nebhepetre Mentuhotepa. Ostatnim miejscem tego założenia, w którym przetrwała dekoracja jest komora grobowa (ryc. 9). Ściany tego pomieszczenia wzniesiono z bloków wapiennych, zdecydowanie mniejszych niż te w korytarzu wejściowym. W tym miejscu, podobnie jak w grobowcu Meru, namalowano dary złożone do grobu, którym towarzyszyła lista ofiar.

Ryc. 6. Dekorowany sarkofag w grobowcu Meru (MMA 517/TT 240) (fot. M. Jawornicki).

Ryc. 7. Fragment dekorowanego bloku. Średnie Państwo (fot. M. Jawornicki).

Ryc. 8. Fragment dekoracji malowanej na tynku w kaplicy grobowej Chetiego. I Okres Przejściowy–Średnie Państwo (fot. M. Jawornicki).

Ryc. 9. Dekoracja malowana na blokach wapiennych w komorze grobowej Chetiego. Średnie Państwo (fot. M. Jawornicki).

Dokumentacja architektoniczna
W ramach pierwszego etapu prac na nekropoli Asasif prowadzone są prace dokumentacyjne zabytków nieruchomych. Mają one na celu sporządzenie dokładnego planu tej części nekropoli tebańskiej oraz konkretnych kompleksów, aby móc umiejscowić zabytki odkrywane podczas prac powierzchniowych i wykopaliskowych. Ponadto działania te dostarczają materiału w postaci dokładnych informacji o strukturach wykutych w skałach – korytarzach i pomieszczeniach, które są podstawą prowadzonych studiów architektonicznych. W ramach tych badań analizowane są nie tylko rozmiary konkretnych struktur, ich rozplanowanie, ale również materiały, jakie zostały użyte podczas działań budowlanych oraz techniki i etapy prac kamieniarskich. Podstawą owych studiów są plany i przekroje grobowców, pomiary zbierane w różnych częściach kompleksów oraz modele 3D.
W minionym sezonie dokumentacja architektoniczna sporządzona została w całości w założeniach MMA 511 i 517 (ryc. 10). Techniką fotoskanowania uzyskano modele trójwymiarowe części dziedzińców, fasad oraz struktur wykutych w skałach w oby przypadkach. W grobowcu MMA 508 dokumentacja ta przeprowadzona została jedynie w komorze grobowej.

Ryc. 10. Przekrój grobowca Meru z ukazaniem jego wnętrza przy użyciu techniki fotoskanowania (dokumentacja M. Caban).
 

nr osoba specjalizacja afiliacja
1. Mahmoud Abd el Rakhim Selmen inspektor Supreme Council of Antiquities
2. Patryk Chudzik archeolog, kierownik badań Instytut Archeologii, Uniwersytet Wrocławski
3. Anna Caban architekt nieafiliowana
4. Mariusz Caban architekt Wydział Architektury, Politechnika Wrocławska
5. Katarzyna Brzoza studentka archeologii Instytut Archeologii, Uniwersytet Wrocławski
6. Karolina Do Huu studentka archeologii Instytut Archeologii, Uniwersytet Wrocławski
7. Maciej Jawornicki fotograf nieafiliowany
8. Adam Grylak student archeologii Instytut Archeologii, Uniwersytet Wrocławski

wybierz opcję z menu:
misje prace doktorskie komunikaty
© 2008-2014

Zakład Archeologii Egiptu i Nubii IA UW, Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW.
Prawa autorskie zastrzeżone.

Stworzenie strony internetowej: grupamak.pl