Wcześniejsze

2014/2015

2015/2016

2016/2017

2017/2018

2013/2014 2012/2013 2011/2012 2010/2011 2009/2010 2008/2009 2007/2008 2006/2007 2005/2006 mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan

Gebelein - Gebelein Archaeological Project

Gebelein Archaeological Project – sezon 2016

Autorzy: Wojciech Ejsmond, Julia M. Chyla, Daniel Takács, Lawrence Xu-Nan, Taichi Kuronuma, Vincent Oeters, Piotr Witkowski, Arkadiusz Ostasz, Dawid F. Wieczorek, Mina Ilic

Badania terenowe w Gebelein i magazynach zabytków w sezonie 2016 trwały od 8 lutego do 14 marca. Miały one cztery główne cele:
1. Dokumentacja naturalnych piramid i otaczającej nekropoli – kompleksowe badania tego zespołu dostarczyły danych do dalszych studiów i publikacji. Naturalne piramidy w Gebelein stanowią centralny element cmentarzyska, które użytkowane było już od IV tysiąclecia przed naszą erą. W czasie badań powierzchniowych, tj. niewymagających wykopalisk czy innego typu ingerencji w strukturę stanowiska archeologicznego, zadokumentowano w 2015 częściowo zniszczone obiekty z przełomu III i II tysiąclecia przed naszą erą. Są to, między innymi, monumentalne grobowce z portykami, których zasięg został ustalony na podstawie wyników badań geofizycznych (A na il. 1). Największy z nich został wybudowany na osi największej z piramid w Gebelein a jego komora gromowa została wykuta w jej wnętrzu (Bergamini 2005; Ejsmond et. al. 2015). Jest to bardzo ciekawe połączenie dwóch struktur: piramidy oraz grobowca z portykiem. Wskazuje to na bardzo wysoką pozycję społeczną właścicieli tych grobowców.
Efektem współpracy Gebelein Archaeoological Project i inspektoratu w Esna jest powstrzymanie dewastacji tej nekropoli. Udało się powstrzymać nielegalne poszerzanie pól uprawnych i osady na teren stanowiska archeologicznego a wprowadzone na nie uprawy zostały zlikwidowane (por.: il. 1 i il. 1 na http://www.polacynadnilem.uw.edu.pl/sezony/2013-2014/misje-polskie-egipt/211-gebelein-gebelein/).

Il. 1. Widok na nekropolę z naturalnymi piramidami (A – grobowiec w typie saff, B i C – naturalne piramidy) (fot. W. Ejsmond).

W czasie ostatniego sezonu wykonano dokumentację naturalnych piramid w Gebelein. Obecnie trwają prace nad stworzeniem trójwymiarowego modelu tych obiektów (il. 2.), który będzie można przekonwertować na plan z izoliniami. W połączeniu z wynikami badań geofizycznych z 2015 roku i rezultatami włoskich wykopalisk na terenie jednego z grobowców powstanie pełna dokumentacja tych unikatowych obiektów, która posłuży do dalszych studiów i użyta zostanie do publikacji wyników niniejszych prac.

Il. 2. Robocza wizualizacja naturalnych piramid (oprac. P. Witkowski).
 

2. Dokumentacja wykutej w skale świątyni – w minionym sezonie 2015 pracowano nad różnymi technikami cyfrowej dokumentacji graffiti (Witkowski et al. 2016), między innymi, w celu znalezienia najlepszej metody do zadokumentowania tego unikatowego obiektu (Takács et al. 2015). Zastosowano zaawansowane analizy powierzchni, które opracowano specjalnie do badań dekoracji tego obiektu. Zostały one użyte do stworzenia możliwie najdokładniejszej cyfrowej dokumentacji tego obiektu. Powstała w ten sposób dokumentacja jest swego rodzaju mapą, w której kolor czerwony oznacza najwyżej położone elementy dekoracji, a kolejno żółty, zielony i niebieski oznaczają coraz niższe powierzchnie, jak na mapie fizycznej (Takács et al. 2016). Dzięki temu możliwe było zauważenie fragmentów dekoracji, które niewidoczne są w czasie prac terenowych ze względy na słaby stan zachowania ścian świątyni (il. 3.). Oprócz różnych nowoczesnych technik dokumentacji wykonano też standardowe rysunki na przezroczystej, plastikowej folii.

Il. 3. Cyfrowa dokumentacja zachodniej ściany sanktuarium. Trzy różne sposoby wizualizacji wyników dokumentacji: A – fotogrametria, B – wizualizacja głębokości za pomocą kolorów, C – wizualizacja głębokości za pomocą kolorów w połączeniu z oddaniem tekstury za pomocą światłocieni (oprac. P. Witkowski, w: Takács et al. 2016).

Wnętrze świątyni oczyszczono z około 30 centymetrowej warstwy gruzu, który przesiano w poszukiwaniu zabytków i w wyniku odsłonięto oryginalny poziom posadzki. Zalegający na posadzce materiał nie miał żadnej stratyfikacji, a współczesne śmieci zalegające w górnej jak i dolnej jego części wskazują, że obiekt został wypełniony rumoszem we współczesnych czasach. Odkryto również dwa zniszczenia w poziomie podłogi (il. 4.).

Il. 4. Fotogrametryczny obraz powierzchni posadzki sanktuarium świątyni. Po prawej stronie zniszczenie w poziomie posadzki (fot. P. Witkowski).
 

3. Konserwacja świątyni – obiekt jest słabo zachowany i wymaga konserwacji w celu zabezpieczenia go przed dalszymi zniszczeniami. Ściany pokrywają wysolenia, które niszczą dekoracje. W tym roku oczyszczono je z warstwy soli przy użyciu pędzli i okładów z waty nasączanej ciepłą wodą (il. 5.). Dzięki temu, oprócz usunięcia niszczącej obiekt soli, odsłonięto niewidoczne wcześniej fragmenty dekoracji, jak na przykład symbol tet – jeden ze znaków bogini Hathor. 

Il. 5. Lawrence Xu-Nan i Arkadiusz Ostasz w czasie prac konserwatorskich w skalnej świątyni (fot. P. Witkowski).

4. Przeprowadzono też badania powierzchniowe, w wyniku których zebrano zabytki datowane na IV i III tysiąclecie przed naszą erą na jednym ze stanowisk położonych w północnej części Gebelein (il. 6). Cmentarzysko to znane jest z kilku ważnych odkryć, np. zestawu papirusów, które do niedawna uznawane były za najstarsze tego typu zabytki. Nie mniej istotny jest grobowiec dygnitarza z przełomu III i II tys. p.n.e. Itiego II – nosiciela królewskiej pieczęci i dowódcy wojsk. Z opublikowanych, jak i niepublikowanych, relacji z badań z początków XX w. wynika, że było to miejsce spoczynku także ważnych osobistości. Mimo, że pracowało tam kilka misji w literaturze znajduje się zadziwiająco mało informacji na temat tego cmentarzyska. Pozyskane przez nas w tym sezonie informacje są bardzo przydatne do poznania tego cmentarzyska, kontekstu odkrytych tam przez poprzednie misje zabytków i w konsekwencji studiów nad historią regionu.  

Il. 6. Nekropola na północy zachodniego wzgórza w Gebelein (fot. W. Ejsmond).

Tegoroczne badania, jak w poprzednich sezonach, przeprowadzono przy użyciu mobilnego GIS. Rezultaty dokumentacji lokalizacji zarówno zabytków ruchomych, jak i nieruchomych pomogły w poznaniu kontekstu obiektów archeologicznych. Ustalono także, że nekropolę tę zaczęto użytkować przynajmniej od IV tysiąclecia przed nasza erą. Zebrane zabytki wskazują na elitarny charakter tego miejsca już na tak wczesnym etapie jego użytkowania. W wyniku analiz archiwalnych dokumentów możliwe jest zlokalizowanie nieodnotowanych w literaturze obiektów archeologicznych, które nie dotrwały do naszych czasów a rzucających nowe światło na znaczenie Gebelein.    
Ponadto, przeprowadzono badania na półce skalnej, na ścianach której odkryto kilka inskrypcji (il. 7.), które rozlokowane są na pięciu panelach (il. 8). Część graffiti, przede wszystkim na Panelu 4. i 5., zostało dodatkowo pomalowanych czerwoną farbą. Wszystkie rozpoznane inskrypcje wykonano w kursywie hieroglificznej. Większość z nich składa się z 2 do 6 kolumn tekstu oddzielonych od siebie pionowymi kreskami. Kilka graffiti zostało zapisanych poziomo. Wszystkie rozpoznane graffiti z uwagi na bardzo ciężkie warunki terenowe zostały zadokumentowane za pomocą klasycznej fotografii oraz dodatkowo przy zastosowaniu technologii RTI. Wstępnie datuje się inskrypcje na panelu 5 na czasy Średniego Państwa natomiast pozostałe na przełom XVIII i XIX Dynastii.

Il. 7. Prace na półce skalnej (fot. W. Ejsmond).

Il. 8. Rozmieszczenie paneli z inskrypcjami na półce skalnej (fot. i oprac. D.F. Wieczorek).

Prace w sezonie 2016 były możliwe dzięki wsparciu finansowemu ze strony: Rady Konsultacyjnej ds. Studenckiego Ruchu Naukowego UW, Fundacji Uniwersytetu Warszawskiego, Prorektor ds. Studentów i Jakości Kształcenia na UW Prof. Marcie Kicińskiej-Habior oraz wsparciu instytucjonalnemu ze stronu Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW.

Bibliografia:

Begriming G.
2005 Museo Egizio – Turin (Italy): 1999 Field Activities at Gebelein. Annales du Service des antiquités de l'Égypte 79, 33–40.

Ejsmond W.
2015 Zespół stanowisk archeologicznych w Gebelein. Medżat – Studia Egiptologiczne 3, 37–64 (https://kemetkn.wordpress.com/publikacje/).

Ejsmond W., Chyla J.M., Witkowski P., Takács D., Wieczorek D., Orzarek-Szilke M., Ordutowski J.,
2015 Comprehensive Field Survey of Gebelein – Preliminary Results of a New Method in Processing Data for Archaeological Sites’ Analysis. Archaeologia Polona 53, 617–621.

Takács D., Ejsmond W., Chyla, J. M., Witkowski, P.
2015. Hatshepsut’s Speos at Gebelein – Preliminary Conclusions on the Unpublished Temple. Göttinger Miszellen - Beiträge zur ägyptologischen Diskussion 247: 117–120.

Takács D., Ejsmond W., Chyla J.M, Witkowski P.
2016 An erased queen in the Hathor temple at Gebelein. Egyptian Archaeology 48, 42–45.

Witkowski P., Chyla J., Ejsmond W.
2016 Combination of RTI and Decorrelation - an Approach to the Examination of Badly Preserved Rock Inscriptions and Rock Art at Gebelein (Egypt). W: S. Campana, R. Scopigno, G. Carpentiero and M. Cirillo (red.), CAA 2015 KEEP THE REVOLUTION GOING. Proceedings of the 43rd Annual Conference on Computer Applications and Quantitative Methods in Archaeology: 939–944. Oxford, Archaeopress.

nr osoba specjalizacja afiliacja
1. Julia M. Chyla archeolog, specjalista GIS, kierownik terenowy Uniwersytet Warszawski
2. Wojciech Ejsmond archeolog, kierownik projektu Uniwersytet Warszawski
3. Mina Ilic egiptolog Uniwersytet w Niszu
4. Taichi Kuronuma archeolog Miejski Uniwersytet w Tokio
5. Vincent Oeters egiptolog nieafiliowany
6. Arkadiusz Ostasz konserwator nieafiliowany
7. Dawid Wieczorek archeolog, epigrafik Uniwersytet Warszawski
8. Piotr Witkowski fotograf, archeolog Uniwersytet Warszawski
9. Daniel Takács egiptolog Uniwersytet Warszawski
10. Lawrence Xu-Nan egiptolog Uniwersytet w Auckland
11. Mohammed el-Amir inspektor SCA Esna

wybierz opcję z menu:
misje prace doktorskie komunikaty
© 2008-2014

Zakład Archeologii Egiptu i Nubii IA UW, Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW.
Prawa autorskie zastrzeżone.

Stworzenie strony internetowej: grupamak.pl