Wcześniejsze

2014/2015

2015/2016

2016/2017

2017/2018

2013/2014 2012/2013 2011/2012 2010/2011 2009/2010 2008/2009 2007/2008 2006/2007 2005/2006 mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan

Deir el-Bahari - Świątynia Hatszepsut - Polsko-egipska Misja Archeologiczno-konserwatorska Świątyni Hatszepsut w Deir el-Bahari

Zbigniew E. Szafrański

Misja pracowała w okresie: 29 października 2015–17 marca 2016, z ponad miesięczną przerwą świąteczną.

Główne Sanktuarium Amona (MSA)
W Sali na Barkę (Górny Taras), na plastikowej folii, w skali 1:1, prowadzono epigraficzną i ikonograficzną dokumentację górnej partii wschodniej ściany oraz tylnych ścian czterech nisz. Na płn. ścianie, w scenie barki Amona, zadokumentowano imię króla Heremheba oraz zniszczenia imion Hatszepsut w liście ofiar (Fig. 1), a także tzw. „tekst Tota” z płn. lica ściany wejścia do Sanktuarium. W Sali Posągu zadokumentowano zmodyfikowane w trakcie post-amarneńskiej restauracji przedstawienia bogów i Królowej.

Fig. 1. Sala na Barkę. Przedstawienie naczyń, z których usunięto imiona Hatszepsut (foto A. Golijewskaja)

Południowe Pomieszczenie Amona (SA)
Na plastikowej folii, w skali 1:1, prowadzono epigraficzną i ikonograficzną dokumentację wschodniej ściany SA, Górny Taras.

Kompleks Kultu Królewskiego (CRC)
Prowadzono weryfikację rysunkowej dokumentacji Kompleksu (Górny Taras) oraz zakończono dokumentację fotograficzną Kaplicy Tutmozisa I do przygotowywanej do druku monografii: M. Barwik, Temple of Hatshepsut at Deir el-Bahari. Complex of the Royal Mortuary Cult, fasc. 1.
Dwa wykopy sondażowe (Fig. 2) miały na celu zbadania statycznej kondycji pd. ściany Kaplicy Hatszepsut. W sondażu S.2/15, o wymiarach 9.0 m (W-E) na 2.0 m, odsłonięta została kamienna konstrukcja przypory zewnętrznego lica ściany (Fig. 3). Bloki pierwszej „kolumny” przypory, przylegającej bezpośrednio do lica ściany Kaplicy, były łączone zaprawą. Starożytna konstrukcja jest swego rodzaju balastem stabilizującym ścianę, zabezpieczeniem przed jej zawaleniem w wyniku nacisku płyt stropu. Sondaż S.1/16, o wymiarach c. 2.0 m (W-E) na c. 1.0 m (Fig. 1), przy podstawie ściany, pozwolił porównać poziom skały, na której położno płyty posadzki wewnątrz Kaplicy, z poziomem skały na zewnątrz ściany. Materiał archeologiczny w S.2/15 był przemieszany, od 18 dynastii po okres koptyjski, ale zawierał, poza dużą ilością ceramiki, interesujące obiekty, m.in. ostrakon z przedstawieniem figuralnym (Fig. 4). Konstrukcja przypory została wzmocniona dodatkowymi, wmurowanymi w nią blokami; uzupełniono także bloki posadzki przy podstawie ściany, w S.1/16.
W zach. ścianę Kaplicy, po obu stronach ślepych wrót, wmontowano 35 nowych, oryginalnych fragmentów (Figs. 5 i 6), poddanych uprzednio zabiegom konserwatorskim.
Zachodnia partia południowej ściany Kaplicy została poddana zabiegom konserwatorskim. W trakcie prac, w szczelinach między blokami, zostały odkryte dwa koptyjskie papirusy (Fig. 7).

Fig. 2. Plan - sondaże przy południowej ścianie Kaplicy Hatszepsut (rys. S. Arbter)

Fig. 3. Kamienna przypora-balast południowej ściany Kaplicy Hatszepsut (rys. S. Arbter)

Fig. 4. Ostrakon (nr inv 2555) z sondażu S.2/15 (fot. K. Braulińska)

Fig. 5. Kaplica Hatszepsut. Południowa partia zachodniej ściany, po rekonstrukcji (fot. M. Jawornicki)

Fig. 6. Kaplica Hatszepsut. Północna partia zachodniej ściany, po rekonstrukcji (fot. M. Jawornicki)

Fig. 7. Fragmenty koptyjskiego papirusu (nr inv. 2568) odkrytego w szczelinie między blokami południowej ściany Kaplicy Hatszepsut (fot. M. Jawornicki)

Górny Festiwalowy Dziedziniec (UC)
Rysunkowa dokumentacja tzw. tekstów “milionów lat” świątyni była weryfikowana i studiowana. Teksty te są zapisane po obu stronach dużych nisz (Fig. 8) w zachodniej ścianie Dziedzińca, Górny Taras.

Fig. 8. Teksty „milionów lat” przy Niszy A w zachodniej ścianie Górnego Dziedzińca (rys. M. Puszkarski)

Środkowy Południowy Portyk (MP-S)
Kontynuowano dokumentację dekoracji zachodniej ściany w tzw. Portyku Puntu (Środkowy Taras), na plastikowej folii, w skali 1:1. Osobnym tematem dokumentacji tego Portyku były przedstawienia zwierząt na zachodniej i południowej ścianach.

Dolna Kaplica Anubisa - Westybul (ASL-V)
Przeprowadzono prace konserwatorskie oraz uzupełniono zaprawę między płytami stropu Westybulu Kaplicy, w jego wschodnim rzędzie, Środkowy Taras. Wstępnie zaimpregnowano powierzchnię jednej z płyt na poziomie Górnego Portyku. Prace konserwatorskie będą kontynuowane w przyszłym sezonie.

Północny Kolos (Ozyriak) – Dolny Północny Portyk (LP-N)
W 1929 roku, Misja Metropolitan Museum of Art z Nowego Jorku dokonała rekonstrukcji kolosalnej rzeźby Hatszepsut w formie Ozyrysa, ustawionej na skraju Dolnego Północnego Portyku, Dolny Taras świątyni. Analiza proporcji wykonanej wtedy rekonstrukcji oraz odkrycia przez Misję nowych, oryginalnych fragmentów tego Kolosa, m.in. jego głowy (Fig. 9) i torsu (Fig. 10), sprawiły, iż podjęto decyzję o ponownej rekonstrukcji rzeźby o wysokość prawie 8 m (Fig. 11). Zrekonstruowany prawie wiek temu Kolos został zatem rozebrany i przystąpiono do jego nowej rekonstrukcji. Oryginalne fragmenty zostały poddane konserwacji i impregnacji.
W wyniku studiów nad elementami uprzedniej rekonstrukcji Północnego Kolosa jego głowa, po rekonstrukcji, oraz fragment torsu zostały przydzielone do Południowego Kolosa (Fig. 12). Rekonstrukcja górnej partii tego drugiego Kolosa (głowa wraz z odnalezioną białą korną, ramiona) zostanie ustawiona przed południowym skrajem Dolnego Południowego Portyku (LP-S).

Fig. 9. Odrestaurowana głowa wraz z odnalezioną brodą Północnego Kolosa (foto M. Jawornicki)

Fig. 10. Północny Kolos, fragmenty prawego ramienia (foto M. Jawornicki)

Fig. 11. Północny Kolos, wstępna faza nowej rekonstrukcji (foto Z.E. Szafrański)

Fig. 12. Południowy Kolos, górna partia, wstępna faza rekonstrukcji (foto M. Jawornicki)

Dokumentacja graffiti
Zakończono dokumentację budowlanych dipinti na blokach świątyń Tutmozisa III i Hatszepsut. Na Dolnym Tarasie świątyni Hatszepsut, zadokumentowano figuralne graffiti z Południowej Ściany Oporowej (RW-S nos. 1 i 2) oraz z południowej ściany Rampy Kaplicy Hathor (HS-R nos. 1 i 2).

Kaplica Hathor w świątyni Tutmozisa III
Plan fundamentów Kaplica został niegdyś zadokumentowany przez R. Boutrosa, architekta IFAO. W wyniku powtórnego oczyszczenia pozostałości dolnych partii Kaplicy zgromadzono wiele nowych informacji, które – w przygotowywanej publikacji - pozwalają na bardziej precyzyjne określenie funkcjonowania budowli o obrębie obu świątyń w Deir El-Bahari. 

Dokumentacja zabytków
Sukcesywnie, tak jak w ubiegłych sezonach, prowadzona była dokumentacja poszczególnych kategorii zabytków gromadzona w digitalnie zapisywanych katalogach.
Zakończono dokumentację sześciu stemplowanych cegieł (Fig. 13) pochodzących ze świątyni Amenhotepa I, rozebranej przez Hatszepsut w trakcie budowy jej świątyni.
Kontynuowano dokumentację tekstyliów odkrytych w Tomb II, z czasów 25-26 dynastii. W tej kategorii, interesująca jest grupa ponad 400 woreczków z natronem (Fig. 14), używanych niegdyś w trakcie procesu mumifikacji. Dużą grupę stanowią także bandaże oraz garderoba.
Kontynuowano dokumentację bloków świątyni Tutmozisa I, zbudowanej dla ojca przez Hatszepsut w Gurna. Kilka tysięcy tych bloków zostało złożone w grobowcu/magazynie MMA 828 na Asasifie.

Fig. 13. Kartusz Amenhotepa I na mułowej cegle BM7 (nr inv. 718) (rys. A. Madej)

Fig. 14. Woreczki z natronem odkryte w Tomb II (foto A. Hallmann)

Fig. 15. Rzymskie sarkofagi oraz kolumny koptyjskiego kościoła eksponowane na mastabach/ławach tworzonego Otwartego Muzeum (foto Z.E. Szafrański)

Otwarte Muzeum w Deir el-Bahari
W lapidariach Środkowego i Dolnego Tarasów, od kilku sezonów, budowane są ceglane ławy (tzw. mastaby), na których magazynowane są dekorowane fragmenty ścian świątyń Hatszepsut i Tutmozisa III, architektoniczne elementy świątyń, fragmenty rzeźb z Deir el-Bahari i Doliny Asasif oraz inne kamienne obiekty. Ławy zapewniają korzystniejsze warunki przechowywania zabytków. Budowane sukcesywnie kolejne ławy posłużą do ekspozycji zabytków w planowanym Muzeum na otwartym powietrzu. W tym sezonie, w ramach tworzonego Muzeum, na ławach wyeksponowano (Fig. 15) cztery rzymskie kamienne sarkofagi, wraz z pięcioma wiekami, oraz fragmenty kolumn koptyjskiego kościoła, który funkcjonował niegdyś wewnątrz Kaplicy Hatszepsut.

Nagrody
Osiągnięcia Misji zostały dwukrotnie nagrodzone. Prestiżowe czasopismo „Luxor Times” przyznało Misji nagrodę w kategorii „Pięciu Najważniejszych Restauracyjnych Projektów 2016” (Fg. 16). Zaś Komisja Konkursowa XV Europejskiego Kongresu Informacji Renowacyjnej przyznała Misji nagrodę „Renowator 2016” w kategorii „Za szczególne osiągnięcia w renowacji sfer historycznych” (Fig. 17).

Fig. 16. Plakietka nagrody „Pięciu Najważniejszych Projektów Restauracyjnych” przyznanej Misji przez „Luxor Times” (foto M. Jawornicki)

Fig. 17. Statuetka nagrody „Renowator 2016” przyznanej Misji przez XV Europejski Kongres Informacji Renowacyjnej (foto R.W. Gazda)
 

nr osoba specjalizacja afiliacja
1. dr Zbigniew E.Szafrański egiptolog, kierownik misji PCMA UW
2. dr hab. Mirosław Barwik egiptolog, z-ca kierownika misji Instytut Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego
3. Sara Arbter studentka architektury Politechnika Wrocławska
4. Malwina Brachmańska studentka archeologii Uniwersytet Adama Mickiewicza, Poznań
5. Kamila Braulińska archeolog Ośrodek Badań Europy Południowo-Wschodniej UW
6. Katarzyna Brzoza archeolog freelancer
7. dr Nathalie Beaux egiptolog CdF/IFAO, Kair
8. Mariusz Caban architekt Politechnika Wrocławska
9. Sarah Fortune studentka egiptologii freelancer
10. Rajmund W.Gazda konserwator freelancer
11. Anastazja Golijewskaja studentka archeologii Instytut Archeologii UW
12. dr Aleksandra Hallmann egiptolog Instytut Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN
13. Jadwiga Iwaszczuk egiptolog Instytut Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN
14. Maciej Jawornicki fotograf freelancer
15. Marta Kaczanowicz studentka archeologii Uniwersytet Adama Mickiewicza, Poznań
16. Katarzyna Kapiec egiptolog Ośrodek Badań Europy Południowo-Wschodniej UW
17. dr Maria Lulkiewicz konserwatorka freelancer
18. Adrianna Madej studentka archeologii Instytut Archeologii UW
19. Mieczysław Michiewicz Inżynier freelancer
20. Wojciech Myjak konserwator, rzeźbiarz Ministerstwo Kultury
21. dr Franciszek Pawlicki egiptolog PCMA UW
22. dr Anastazja Stupko-Lubczyńska egiptolog Instytut Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN
23. G. Katarzyna Szafrańska matematyk wolontariuszka
24. Filip Taterka egiptolog Uniwersytet Adama Mickiewicza, Poznań
25. Dawid Wieczorek egiptolog Instytut Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN
26. Ahmed Hassan Ismail inspektor MSA
27. Asmaa Sayed Ahmed inspektorka MSA
28. Mohamed el-Azab inspektor MSA
29. Ragab Ahmed Jassin Nadzorca robotników - rais MSA
30. Said Mohamed Ahmed inspektor MSA

wybierz opcję z menu:
misje prace doktorskie komunikaty
© 2008-2014

Zakład Archeologii Egiptu i Nubii IA UW, Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW.
Prawa autorskie zastrzeżone.

Stworzenie strony internetowej: grupamak.pl