Wcześniejsze

2014/2015

2015/2016

2016/2017

2017/2018

2013/2014 2012/2013 2011/2012 2010/2011 2009/2010 2008/2009 2007/2008 2006/2007 2005/2006 mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan

Tell el-Murra - Tell el-Murra

Tell el-Murra (sezon 2016)

Badania wykopaliskowe w Tell el-Murra w sezonie 2016 trwały od 8 marca do 14 kwietnia. Eksplorację prowadzono w dwóch częściach Tellu: na cmentarzysku (wykop S3 – w części południowo-zachodniej stanowiska) oraz na osadzie (wykop T5 – w północno-wschodniej części). W obu przypadkach stanowiły one kontynuację prac z lat poprzednich.

Wykop S3
Prace w obrębie wykopu S3, poszerzonego do wymiarów 20 x 25 m, stanowiły kontynuację badań wykopaliskowych rozpoczętych w części południowo-zachodniej tellu w roku 2010. W bieżącym sezonie przebadano kolejne pochówki z okresu wczesnodynastycznego. Części naziemne grobów były w znacznym stopniu zniszczone. Komory lub jamy grobowe zawierały jednak nadal pierwotne wyposażenie składające się z głównie z naczyń ceramicznych oraz kamiennych, a także ozdób osobistych.
Badania w sezonie 2016 rozpoczęto od eksploracji pochowków znajdujących się w centralnej i południowej części omawianego odcinka. W trakcie tych prac, odkryto i przebadano w sumie 8 grobów. W części południowo-zachodniej wykopu zlokalizowano trzy prostokątne groby jedno-komorowe (Fig. 1–2) z wyraźnie widocznym ścianami zewnętrznymi (G33, G34, G35). W grobie G34 w południowej części komory złożono naczynia ceramiczne, a w części centralnej, blisko szkieletu naczynia kamienne. Grób 35 o, zawierał wyjątkowo dobrze zachowany szkielet zmarłego, a w skład wyposażenia wchodziły naczynia kamienne pozostawione głównie w części północnej komory grobowej oraz jedno w pobliżu stóp. Kolejne trzy pochówki (G36, G37, G38) to proste i ubogie groby, w których ciała zostały złożone w płytkich jamach (Fig. 3).

Fig. 1. Wykop S3. Eksploracja grobu 33 (fot. G. Bąk-Pryc)

Fig. 2. Wykop S3. Dokumentacja grobu 33 (fot. E. Kuciewicz)

Fig. 3. Wykop S3. Grób 36 (fot. E. Kuciewicz)

Na szczególną uwagę zasługują dwa następne groby: G39 oraz G40 (Fig. 4). W pierwszym z nich (Fig. 5) ciało zmarłego zostało złożone w płytkiej owalnej jamie, której ścianki zostały wyłożone matą. Wyposażenie składało się z naczyń ceramicznych oraz naszyjnika. Drugi z wymienionych grobów (Fig. 6), o kształcie prostokątnym z wyraźnymi ścianami zewnętrznymi charakteryzuje się znacznie większymi rozmiarami niż pozostałe. Ciało zmarłego złożono w ceramicznej trumnie znajdującej się w południowej części grobu. Składała się ona z części dolnej o kształcie prostokąta oraz dwuczęściowego wieka. Podobne występowały również w grobach przebadanych w latach poprzednich. Pomiędzy trumną, a ścianami grobu, znajdowało się kilkanaście naczyń ceramicznych. Wewnątrz trumny tuż przy zmarłym złożono naczynia kamienne. W części północnej grobu ulokowano natomiast wyłącznie naczynia ceramiczne, w większości dużych rozmiarów. Na szczególną uwagę zwracają wzajemne relacje stratygraficzne obu grobów. Grób 39 swoim południowo-zachodnim narożnikiem narusza w niewielkim stopniu północno-wschodni narożnik grobu 40. Podobne przypadki odnotowano już w odniesieniu do kilku grobów z Tell el-Murra przebadanych w ubiegłych sezonach.

Fig. 4. Wykop S3. Eksploracja grobów 39 oraz 40 (fot. G. Bąk-Pryc)

Fig. 5. Wykop S3. Grób 39 (fot. E. Kuciewicz)

Fig. 6. Wykop S3. Eksploracja grobu 40 (fot. E. Kuciewicz)


Jednocześnie z pracami w grobach, kontynuowano prace badawcze w części północnej oraz wschodniej wykopu S3 gdzie odkryto drobne struktury związane prawdopodobnie z funkcjonującą również w tym miejscu osadą. Należą do nich m.in. jamy z pozostawionymi w nich dużych rozmiarów naczyniami zasobowymi. W pobliżu odkryto również kilka drobnych przedmiotów kamiennych takich jak rozcieracze, fragmenty przedmiotów krzemiennych oraz fragment żarna. Wydzielono również fragmenty murów z cegły z domieszką piasku oraz okrągłe jamy. Warstwy osadnicze, które charakteryzują się sypką konsystencją i ciemno brunatnym kolorem częściowo stykały się ze strukturami interpretowanymi jako pozostałości po nadbudowach grobów. W trakcie eksploracji znaleziono liczne fragmenty naczyń ceramicznych oraz kości zwierzęcych, a także kompletną pieczęć cylindryczną oraz kościany harpun. Ponadto w części północnej zlokalizowano dużych rozmiarów prostokątną konstrukcję (S3-306), o wyraźnie widocznym murze zewnętrznym i orientacji NE-SW. Obiekt zadokumentowano i pozostawiono do badań w kolejnym sezonie.
Obok prac w obrębie głównego wykopu S3, kontynuowano eksplorację w wykopie S3B (5 x 5 m), usytuowanym w niewielkiej odległości na wschód. W bieżącym sezonie przebadano najniższe nawarstwienia datowane na czasy kiedy w Tell el-Murra zamieszkiwała ludność kultury dolnoegipskiej, pierwsi mieszkańcy badanej osady. Odkryto liczne obiekty o regularnych kształtach i różnych wymiarach. Wśród nich przeważają okrągłe jamy, dołki po-słupowe połączone rowkami oraz pozostałości po palenisku. Wśród zabytków ruchomych przeważają fragmenty naczyń ceramicznych, kości zwierzęce, drobne przedmioty kamienne oraz muszle.

Wykop T5
Prace w wykopie T5 o wymiarach 15 x 21 m, położonym w części północno-wschodniej tellu, stanowiły kontynuację badań rozpoczętych w 2013. W bieżącym sezonie eksploracja prowadzona była zarówno w części północnej jak i południowej wykopu, gdzie przebadano konstrukcje datowane odpowiednio na okres wczesnodynastyczny oraz wczesne Stare Państwo. Odsłonięto zabudowania mieszkalne i gospodarcze na planie prostokąta oraz pomieszczenia magazynowe (silosy) na planie okrągłym lub półokrągłym.
Eksploracja w części północnej obejmowała odcinki R7/ABCD, S7/AC, oraz południową część odcinków R6/CD i S7/C), gdzie w sezonie 2015 prace wykopaliskowe zatrzymały się na stropie poziomu niwelacyjnego L25. W sezonie 2016 badania prowadzono do poziomu niwelacyjnego L28. Odsłonięte pozostałości to fragmenty kilku prostokątnych budynków z suszonej cegły mułowej oraz cegły z domieszką piasku, a także seria okrągłych i półokrągłych struktur wzniesionych w obrębie oraz pomiędzy wspomnianymi budynkami (Fig. 7–8). Przynajmniej dla części tych ostatnich struktur potwierdzona została funkcja spichlerzy, o czym świadczą znalezione w nich ziarna zbóż. Przy dwóch silosach występowały skupiska przepalonych cegieł (Fig. 9). Materiał zabytkowy pozyskany w obrębie poziomów L25–L28 pozwolił na określenie chronologii odsłoniętych struktur na okres wczesnodynastyczny, najprawdopodobniej jego późniejszą część. Wśród ceramiki występują przede wszystkim  zachowane w całości oraz fragmentarycznie: dzbany na piwo (Fig. 10), formy chlebowe, kadzie, talerze i inne. Wśród innych kategorii zabytków pojawiają się narzędzia krzemienne oraz kamienne, drobne ozdoby (paciorki) czy fragmenty przedmiotów miedzianych.

Fig. 7. Wykop T5. Eksploracja północnej części wykopu (fot. M.A. Jucha)

Fig. 8. Wykop T5. Zabudowania z cegły suszonej w obrębie północnej części wykopu T5
okres wczesnodynastyczny (fot. E. Kuciewicz)

Fig. 9. Wykop T5. Silos wypełniony przepalonymi ziarnami zbóż oraz rozpoznane obok
skupisko wypalonych cegieł – okres wczesnodynastyczny (fot. E. Kuciewicz)

Fig. 10. Wykop T5. Dzbany na piwo – okres wczesnodynastyczny (fot. E. Kuciewicz)

Eksploracja w części południowej wykopu T5 obejmowała odcinki R8/ABCD, S8/AC. Wcześniejsze prace zostały tutaj wstrzymane w sezonie 2014, na poziomie niwelacyjnym L17, natomiast w trakcie kontynuowanych w tym roku wykopalisk dotarto do poziomów L20–L21. Odsłonięte w bieżącym sezonie pozostałości związane były ze strukturami występującymi na tych samych poziomach, przebadanych w latach ubiegłych w obrębie północnej części wykopu. Obejmują one najniższe partie kompleksu budynków wczesnego Starego Państwa (dynastia III–IV) eksplorowanego w sezonach 2013–2014 oraz struktury związane najprawdopodobniej z działalnością piekarni odkrytej w północnej części wykopu w sezonie 2015 (Fig. 11). Pozostałości murów o bardzo złym stanie zachowania, wykonane z cegły z domieszką piasku, otaczają kilka prostokątnych pomieszczeń lub dziedzińców. W ich obrębie rozpoznano fragmenty silosów oraz paleniska. Towarzyszący im zestaw zabytków związany jest z obróbką żywności, głownie zboża. Są to różne formy ceramiczne, głównie formy chlebowe, kamienie żarnowe i rozcieracze, narzędzia krzemienne i kamienne. W oparciu o materiał zabytkowy, głównie ceramikę, warstwy eksplorowane w południowej części wykopu T5 zostały datowane na początek okresu Starego Państwa (prawdopodobnie dynastia III). 

Fig. 11. Wykop T5. Konstrukcje z cegły suszonej w obrębie południowej części wykopu T5 – wczesne Stare Państwo (dynastia III) (fot. E. Kuciewicz)

wybierz opcję z menu:
misje prace doktorskie komunikaty
© 2008-2014

Zakład Archeologii Egiptu i Nubii IA UW, Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW.
Prawa autorskie zastrzeżone.

Stworzenie strony internetowej: grupamak.pl