Wcześniejsze

2014/2015

2015/2016

2016/2017

2017/2018

2013/2014 2012/2013 2011/2012 2010/2011 2009/2010 2008/2009 2007/2008 2006/2007 2005/2006 mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan

Khor Shambat - Khor Shambat

Khor Shambat 2016. Badania osady i cmentarzyska
M. Jórdeczka, P. Bobrowski, M. Chłodnicki, A. Gałaś, L. Kubiak-Martens, M. Osypińska, I. Sobkowiak-Tabaka, Ł.M. Stanaszek

Badania stanowiska Khor Shambat były w tym roku po raz pierwszy prowadzone w ramach projektu Nowe spojrzenie na społeczeństwa wczesnego i środkowego holocenu w centralnym Sudanie z perspektywy badań interdyscyplinarnych finansowanego z grantu NCN nr 2015/17/D/HS3/01492. Jego celem są studia nad osadnictwem, gospodarką, strukturą społeczną, obrządkiem pogrzebowym i chronologią społeczności pradziejowych zamieszkujących centralny Sudan. Projekt obejmuje prace wykopaliskowe na stanowisku Khor Shambat, powtórną analizę materiałów ze stanowiska w Kadero, a także analizy porównawcze materiałów z najnowszych badań nad Nilem Błękitnym, nad Nilem Białym – w El-Salha oraz w rejonie VI katarakty.
Pierwsze badania archeologiczne na tym stanowisku przeprowadzono w grudniu 2012 roku (fot. 1). Niewielka ekspedycja Zespołu do Badań Prahistorii i Wczesnych Cywilizacji Afryki IAE PAN (Przemysław Bobrowski, Maciej Jórdeczka oraz Iwona Sobkowiak-Tabaka, przy współpracy z austriacką antropolog Michaelą Binder0, działając z ramienia Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego, na prośbę kierownictwa NCAM podjęła się próby rozpoznania i zabezpieczenia częściowo zniszczonego przez budowę drogi stanowiska w Omdurmanie. Krótkie badania sondażowe pokazały ogromny potencjał tego miejsca. Stwierdzono obecność osadnictwa mezolitycznego, bogatej i rozległej osady neolitycznej wraz z cmentarzyskiem, śladów osadnictwa późnoneolitycznego oraz młodszych pochówków – prawdopodobnie meroickich.

Fot. 1. Khor Shambat. Widok na stanowisko w 2012 roku

Tegoroczny sezon w Khor Shambat przyniósł ogrom informacji, a otwarcie nowych wykopów w centralnej części stanowiska pozwoliło zaobserwować obecność pionowej stratygrafii. W profilu wykopu VI (od strony budowanej drogi – fot. 2) widoczne są przynajmniej dwie (lub trzy) fazy osadnictwa mezolitycznego (z licznym i zróżnicowanym materiałem zabytkowym – fot. 4–5), wyraźnie oddzielone od nich warstwy neolityczne o miąższości sięgającej 50–70 cm, głęboki, stratyfikowany obiekt neolityczny z ceramiką (fot. 6), kośćmi zwierzęcymi, szczątkami botanicznymi (w tym węglami drzewnymi) oraz przecinające go młodsze pochówki – prawdopodobnie meroickie. Eksploracja tego wykopu (o rozmiarach 3x2 m) ujawniła obecność kolejnych obiektów, w tym neolitycznego paleniska ze szczątkami kostnymi psa oraz prawdopodobnie 2 kolejnych grobów neolitycznych. Prace w tym miejscu zakończono na poziomie stropu warstw mezolitycznych (pochodzi z nich piękny harpun kościany – fot. 3), będą one kontynuowane w kolejnym sezonie. Już teraz można jednak stwierdzić, że tego typu rozbudowana stratygrafia jest niezwykle rzadka na stanowiskach mezolitycznych i neolitycznych w środkowym Sudanie i stawia Khor Shambat wśród najważniejszych miejsc dla dalszych studiów nad prahistorią tej części Afryki.

Fot. 2. Khor Shambat. Profil zachodni (od strony drogi) wykopu VI przed eksploracją

Fot. 3. Khor Shambat. Mezolityczny harpun

Fot. 4. Khor Shambat. Ceramika mezolityczna (Wavy Line)

Fot. 5. Khor Shambat. Ceramika mezolityczna (Dotted Wavy Line)

Fot. 6. Khor Shambat. Przykład ceramiki neolitycznej z obiektu 1


Nieco inna sytuacja była w oddalonym o około 15 m na północ wykopie VII, gdzie odkryto bogaty, choć częściowo wyrabowany w przeszłości postmeroicki grób (fot. 7–10). Obok niego, w stropie warstw mezolitycznych widoczne są kości ludzkie, co może sugerować obecność także starszych niż neolityczne pochówków. W tym miejscu również badania będą kontynuowane w przyszłości.

Fot. 7. Khor Shambat. Grób postmeroicki

Fot. 8. Khor Shambat. Grób postmeroicki

Fot. 9. Khor Shambat. Grób postmeroicki – część wyposażenia

Fot. 10. Khor Shambat. Grób postmeroicki – część wyposażenia

Obok dwóch nowych obszarów, w tegorocznym sezonie kończono eksplorację 3 wcześniej otwartych wykopów, gdzie obok bogatych pozostałości osadniczych zarejestrowano kilkanaście pochówków, w tym 10 neolitycznych, w których zmarli chowani byli w głębokich jamach, na boku, w pozycji silnie skurczonej (fot. 11–14). Część grobów posiadała wyposażenie, między innymi paciorki, naczynia z jaj strusich, duże fragmenty naczyń ceramicznych, bransoletę z kości słoniowej czy muszlę. W młodszych grobach, zmarli chowani byli najczęściej w prostokątnych jamach, w pozycji wyprostowanej, z głową na zachód, bez żadnego wyposażenia (z wyjątkiem wspomnianego grobu postmeroickiego).

Fot. 11. Khor Shambat. Grób neolityczny (nr 13)

Fot. 12. Khor Shambat. Grób neolityczny (nr 15)

Fot. 13. Khor Shambat. Grób neolityczny (nr 18)

Fot. 14. Khor Shambat. Grób neolityczny (nr 19)

Fot. 15. Khor Shambat 2016 – zespół

 

nr osoba specjalizacja afiliacja
1. dr Maciej Jórdeczka archeolog, kierownik badań IAE PAN
2. dr Przemysław Bobrowski archeolog IAE PAN
3. dr Marek Chłodnicki archeolog Muzeum Archeologiczne w Poznaniu
4. dr inż. Andrzej Gałaś geolog AGH
5. dr Lucyna Martens-Kubiak paleobotani BIAX
6. dr Marta Osypińska archaeozoolog IAE PAN
7. dr Iwona Sobkowiak-Tabaka archeolog IAE PAN
8. dr Maurycy Stanaszek antropolog PMA
9. Tayeb Hassan Mohamed inspektor NCAM
10. Mohammed Al Montaser Osman inspektor Khartoum State

wybierz opcję z menu:
misje prace doktorskie komunikaty
© 2008-2014

Zakład Archeologii Egiptu i Nubii IA UW, Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW.
Prawa autorskie zastrzeżone.

Stworzenie strony internetowej: grupamak.pl