Wcześniejsze

2014/2015

2015/2016

2016/2017

2017/2018

2013/2014 2012/2013 2011/2012 2010/2011 2009/2010 2008/2009 2007/2008 2006/2007 2005/2006 mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan

Tell el-Retaba - Polsko-Słowacka Misja Archeologiczna w Tell el-Retaba

W 2016 roku prace Polsko-Słowackiej Misji Archeologicznej w Tell el-Retaba trwały od 18 do 26 maja i od 18 września do 16 października. Wykopaliska prowadzone były w dwóch rejonach w zachodniej części stanowiska: rejonie 4 i rejonie 9 (fig. 1). Najważniejsze wyniki ostatniego sezonu są prezentowane poniżej w porządku chronologicznym.

Fig. 1. Plan zachodniej częśći stanowiska, z zaznaczeniem obszarów badanych w 2016 roku (rys. Ł. Jarmużek)

1. Drugi Okres Przejściowy (18–16 wiek p.n.e.)
W rejonie 4 odsłonięte zostały kolejne pozostałości najwcześniejszych faz osadniczych w Tell el-Retaba, związanych z obecnością Hyksosów (fig. 2). Obok słabo zachowanych pozostałości osady odkryto kolejne groby rozległego cmentarza hyksoskiego (fig. 3). Groby mają charakterystyczną dla kultury lewantyńskiej konstrukcję: prostokątna komora grobowa ma ściany i kolebkowe sklepienie z cegieł mułowych. W wyposażeniu jednego z grobów znaleziono brązowy sztylet.

Fig. 2. Plan struktur odsłoniętych w rejonie 4 w sezonie 2016 (rys. E. Stopková, L. Hulková)

Fig. 3. Szkielet chłopca pochowanego w hyksoskim grobie [2057] (fot. L. Hulková)

2. Wczesna XVIII dynastia (16–15 wiek p.n.e.)
Na ruinach osady i cmentarza hyksoskiego w początkach Nowego Państwa powstała nowa, egipska osada. Do jej starszej fazy należy tzw. "Zielony Dom" (od koloru cegieł, z których jest wzniesiony), do fazy późniejszej należy "Czarny Dom" (fig. 2). Osada to istniała do panowania Amenhotepa II, po czym następuje luka osadnicza aż do początków XIX dynastii.

3. Trzeci Okres Przejściowy (11–7 wiek p.n.e.)
W rejonie 9 prowadzono prace na większym obszarze (fig. 1, 4), w ramach nowego, trzyletniego projektu pt. "Osadnictwo egipskie w Trzecim Okresie Przejściowym na stanowisku Tell el-Retaba" (finansowanego z grantu NCN 2015/17/B/HS3/00597). W ramach tego projektu odsłonięty ma zostać duży fragment osady, która powstała w Tell el-Retaba na ruinach twierdzy z czasów Nowego Państwa. Do eksploracji wytypowano obszar pomiędzy dobrze zachowanym domem z Trzeciego Okresu Przejściowego (budynek [991], badany w 2011 roku) a leżącą około 50 metrów na płn.-zachód stajnią z tego samego okresu (badaną w 2010 roku). W trakcie prac wykopaliskowych odsłonięto kilka domów, wielokrotnie przebudowywanych w starożytności. Wśród zabytków ruchomych bardzo charakterystyczne dla tego okresu są wapienne, niezbyt staranie obrabiane misy (do tej pory znaleziono w Tell el-Retaba ponad 100 fragmentów tego typu naczyń). Liczne są rozmaite narzędzia kamienne, przede wszystkim żarna i rozcieracze, ale także tłuczki, ciężarki tkackie i do sieci, krzemienne ostrza. W jednym z domów znaleziono trzy fajansowe amulety ukazujące boginię Bastet albo Sachmet (fig. 6); na podłodze innego domu znaleziony został fajansowy skarabeusz, przedstawiający króla siedzącego na tronie i stojącą przed nim mniejszą postać (fig. 7).

Fig. 4. Plan struktur odsłoniętych w rejonie 9 w sezonie 2016 (drawing Ł. Jarmużek)

Fig. 5. Budynek [1095] z Trzeciego Okresu Przejściowegop; jego północna częśc jest przykryta przez "dom wieżowy" [2074] z Okresu Późnego (fot. S. Rzepka)

 

Fig. 6. Fajansowe amulety przedsatwiajace Bastet albo Sachmet (fot. S. Rzepka, rys. A. Ryś, L. Hulková)

Fig. 7. Skarabeusz S3126 znaleziony w budynku [2147] (fot. S. Rzepka)

4. Okres Późny (7–4 wiek p.n.e.)
Przed sezonem 2016 Okres Późny był poświadczony w Tell el-Retaba przede wszystkim przez znaleziska powierzchniowe, nie zaobserwowano natomiast prawie żadnych pozostałości architektonicznych, które można by wiązać z tym okresem. W ostatnim sezonie odkryto dwa duże założenia z Okresu Późnego (fig. 4, 8, 9). Jedno z nich (budynek [2074]) ma bardzo grube mury (do 1,8 m grubości) i może być interpretowane jako tzw. "dom wieżowy". Ta nowa forma architektury mieszkalnej pojawia się w Egipcie pod koniec Trzeciego Okresu Przejściowego i jest popularna aż po późny antyk.
Odkrycie dużych budowli z Okresu Późnego w Tell el-Retaba stawia pod znakiem zapytania rozpowszechnioną w literaturze hipotezę, według której stanowisko zostało w tym czasie opuszczone, a ludność przeniosła się do odległego o 10 km na wschód Tell el-Maschuta.

Fig. 8. Budynek [2191] z Okresu Późnego (fot. S. Rzepka)

Fig. 9. Frgament "domu wieżowego" [2074] z Okresu Późnego (fot. S. Rzepka)

5. Okres ottomański (18–19 wiek n.e.)
Ślady nowożytnej działalności człowieka na komie znajdowane były w poprzednich sezonach - odkryto dwa proste piece, kilka charakterystycznych fajek, ceramikę. W 2016 roku znaleziony został wkop z okresu ottomańskiego, w którym było kilka naczyń służących zapewne do parzenia herbaty (fig. 10). Ponieważ oprócz wyżej wspomnianych dwóch pieców nie znaleziono żadnych konstrukcji z czasów ottomańskich, możliwe się wydaje, że znajdowane obiekty są pozostałością po obozowiskach Beduinów, którzy i obecnie regularnie przepędzają przez Retabę swoje stada.

Fig. 10. Jeden z dzbanków znalezionych we wkopie z okresu ottomańskiego (fot. A. Wodzińska, B. Jakubowska)
 

wybierz opcję z menu:
misje prace doktorskie komunikaty
© 2008-2014

Zakład Archeologii Egiptu i Nubii IA UW, Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW.
Prawa autorskie zastrzeżone.

Stworzenie strony internetowej: grupamak.pl