Wcześniejsze

2015/2016

2016/2017

2017/2018

2018/2019

2014/2015 2013/2014 2012/2013 2011/2012 2010/2011 2009/2010 2008/2009 2007/2008 2006/2007 2005/2006 mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan

Aleksandria, Kom el-Dikka - Aleksandria, Kom el-Dikka

Projekt Archeologiczno-Konserwatorski
Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW
Sezon 2017

Grzegorz Majcherek
Renata Kucharczyk

Prace archeologiczne i konserwatorskie na Kom el-Dikka trwały od 9 marca do 3 lipca 2017. Głównym celem kampanii było otwarcie całego stanowiska dla zwiedzających, a tym samym zakończenie pierwszego etapu wielkiego projektu konserwatorskiego.
1 kwietnia 2017 Minister Starożytności Egiptu- dr Khaled el-Enany, w towarzystwie gubernatora Aleksandrii - Mohammeda Sultana, ambasadora RP - Michała Murkocińskiego, oraz prof. Marcina Pałysa - Rektora Uniwersytetu Warszawskiego, dokonał uroczystego otwarcia powstałego na Kom el-Dikka parku archeologicznego. Dziś jest on nie tylko wizytówką Aleksandrii, ale przede wszystkim jedną z największych atrakcji turystycznych.

Badania wykopaliskowe:
Podstawowym celem prac wykopaliskowych prowadzonych w tym sezonie była kontynuacja badań nad architekturą mieszkalną okresu wczesno rzymskiego (II-III w. n.e.). Badania koncentrowały się w centralnej partii stanowiska (sektor F), gdzie w kilku poprzednich kampaniach odsłonięto duży fragment zabudowy z tego okresu [il.1].

il. 1.


Centralna część stanowiska, usytuowana pomiędzy kompleksem późno antycznych term cesarskich, teatrem i cysternami, nie była w okresie późnorzymskim (IV-VII wiek n.e.) objęta zabudową . Służyła jako rozległe wysypisko śmieci miejskich i popiołów usuwanych z term. Eksploracja tej grubej, kilkumetrowej akumulacji ,dostarczyła dużej ilości znalezisk ceramicznych, przede wszystkim amfor i naczyń gospodarczych stanowiących doskonały materiał statystyczny do badań nad kontaktami handlowymi Aleksandrii z innymi prowincjami imperium. Kolejną wyróżniającą się kategorię znalezisk stanowi zbiór kilkunastu tysięcy miniaturowych naczyń produkcji egipskiej, będących najprawdopodobniej korkami do dzbanów używanych w łaźniach.
Zalegające niżej warstwy, będące głównie produktem użytkowania położonych w pobliżu kilku wapienników, charakteryzowały się dużą koncentracją odpadów wapna, popiołów oraz wyraźnie zaznaczoną obecnością tłucznia marmurowego. Wśród tych ostatnich odnotowano liczne fragmenty elementów dekoracji architektonicznej: płyt okładzinowych, gzymsów i kapiteli, wykonanych z surowców pochodzących niemalże z całego Śródziemnomorza . Obok najczęściej spotykanych marmurów prokonezyjskich zidentyfikowano tu również m.in. fragmenty cippolino verde i rosso, greco scritto, africano, rosso antico, oraz fragmenty egipskiego alabastru i porfiru. Najbardziej spektakularnym znaleziskiem jest jednak bez wątpienia naturalnej wielkości głowa portretowa, wykonana w granicie asuańskim [il. 2]. Rzeźba, datowana na okres późnoptolemejski (I w. p.n.e.), pod względem artystycznym jest jednym z najlepszych przykładów typowej dla tego okresu grupy posągów przedstawiających kapłanów i urzędników.

il. 2.


Poniżej nawarstwień pochodzących z wapienników, odsłonięto zespół pomieszczeń, stanowiących zachodnie skrzydło rzymskiego domu FB [il.3]. Cała ta część budynku przylegała bezpośrednio do ulicy, przypuszczalnie biegnącej na południe od badanego obszaru. Jej niewielkie jej odcinki, o szerokości ok. 5 m, odsłonięto już w ubiegłych kampaniach, w dwóch wykopach nieco dalej na wschód, w pobliżu cystern. Dostęp do tej części domu zapewniał wąski, flankowany dwoma pilastrami, westybul (szer. ok. 1,65 m) , prowadzący wprost do największego pomieszczenia nr 21 (6m x 2,50 m). Niewykluczone , że był to główny dziedziniec , organizujący komunikację w całym skrzydle. Stąd bowiem dodatkowe drzwi prowadziły do wąskiego korytarza (nr 24a) oraz niewielkiego pomieszczenia (nr 27) usytuowanego w zachodniej części wykopu. W pomieszczeniu nr 24, również dostępnym od dziedzińca, odnaleziono pozostałości schodów wiodących najprawdopodobniej na wyższą kondygnację.

il. 3.


Pomieszczenie nr 23 wraz z aneksem (nr 22), usytuowane w południowo-zachodniej partii wykopu, jest odseparowane od pozostałej części budynku. Brak komunikacji z pozostałymi pomieszczeniami mógłby wskazywać, iż mieścił sie tu sklep. Podobnie zlokalizowane sklepy lub warsztaty odkryto również w pobliskim domu FA, w trakcie badań prowadzonych w latach 90-tych.
Mury budynku, zachowane do wysokości ok. 1,30 -1,60 m, wzniesiono z dużych wapiennych ciosów o grubości 0,40 -0,45 m. W kilku pomieszczeniach zachowały sie podłogi, jak chociażby ta, wykonana z ubitej ziemi z dodatkiem gliny w pomieszczeni nr 23, czy opus barbaricum w pomieszczeniu nr 25. W trakcie eksploracji prawie wszystkich pomieszczeń natrafiono na liczne fragmenty wielobarwnych tynków, głównie z elementami geometrycznym. W pomieszczeniu nr 22 zachował sie na ścianie duży fragment dekoracji malarskiej, na który składały się duże pionowe panele ujęte w ramy z zielonych, czarnych i czerwonych pasów.
Warstwy związane z okresem użytkowania domu dostarczyły wielu znalezisk ceramicznych, zabytków szklanych i lampek, należących przede wszystkim do horyzontu II-IV wieku n.e. Repertuar ceramiczny obejmował zarówno formy produkcji egipskiej jak i importowane, i składał się w większości z amfor. W pozyskanym materiale przeważały egzemplarze wczesnych wariantów amfory LR4 (Gaza-Aszkelon). Obok ułamków amfor z Cylicji ( LRA 1 i Mau 27/28), odnotowano również egzemplarze pochodzące z Trypolitanii, Tunezji i Krety. Ceramika stołowa stanowiła zdecydowanie mniej liczna grupę. Godnym uwagi znaleziskiem, jest importowany z obszaru egejskiego cienkościenny kubek z częściowo zachowaną grecką inskrypcją: πεί[̣ν]ε ̣εὐφραίν[ων] - "pij z radością" (informacja prof. A. Łukaszewicza) [il. 4].

il. 4.


W materiale szklanym znajdziemy fragmenty kubków, czarek, miseczek oraz talerzy, butelek i lampek, a także szkło okienne. Dominuje wśród nich szkło bezbarwne, charakterystyczne dla okresu wczesno rzymskiego. Bez wątpienia warta odnotowania jest tu obecność małej czarki dekorowanej w technice mozaikowej. Ilość tego typu wczesnorzymskich luksusowych naczyń szklanych na Kom el-Dikka jest nadal znikoma.
Budynek był z pewnością użytkowany przez bardzo długi okres i przeszedł liczne transformacje. Wydaje sie, że w końcowej fazie, niektóre z pomieszczeń mogły być wykorzystywane jako warsztaty. Natrafiono w nich między innymi na kamienne kowadła oraz kamienne formy służące do kształtowanie koralików. To kolejne tego typu obiekty pochodzące ze stanowiska (zespół liczy już kilkadziesiąt sztuk), które nie znajdują żadnych paraleli w publikowanych materiałach archeologicznych nie tylko z Egiptu. Dodatkowe badania przeprowadzone w pomieszczeniach 14-16, odsłoniętych częściowo w sezonie 2007, przyniosły zaskakujące świadectwa produkcji szklarskiej. Na uwagę zasługuje tu znaczna ilość półproduktów (rurki) oraz samych koralików, także i tych nieudanych, zdobionych złotą folią (gold-in glass beads) [il.5]. To pierwsze tego dowody na wytwarzanie tego typu koralików w Aleksandrii, zwyczajowo przypisywanych właśnie warsztatom w tym mieście.

il. 5.

Prace konserwatorskie
Pracami konserwatorskimi objęto szereg obiektów, istotnych w projekcie otwarcia stanowiska dla zwiedzających. W kompleksie term dokonano niezbędnych napraw południowej elewacji. W portyku teatralnym zakończono konserwację i restaurację bramy wiodącej do kompleksu term. Najważniejsza operacją była jednak konserwacja wczesnorzymskiej Mozaiki Dionizosa, odsłoniętej w latach ubiegłych w pobliżu Teatru. Wraz z kilkoma innymi wielobarwnymi mozaikami podłogowymi jest ona obecnie wystawiona w pawilonie mozaikowym , w "Willi Ptaków" [il. 6].

il. 6.


Planowane otwarcie stanowiska wymagało również podjęcia całego szeregu działań mających na celu przystosowanie terenu dla zwiedzających. Zaprojektowano i wytyczono cały szlak turystyczny prowadzący do wszystkich głównych zabytków stanowiska. Głównie wiedzie on na poziomie antycznym (portyk teatralny, ulica R4 oraz termy). Ze względów bezpieczeństwa, w pobliżu głębokich wykopów, zainstalowano stalowe barierki [il. 7].

il. 7.


Specjalnie zaprojektowane tablice, umieszczone w kilku punktach stanowiska, zawierające dwujęzyczny (angielski i arabski) opis każdego monumentu, oraz odpowiednie plany i mapki, zapewniają pełną informację zwiedzającym [il.8]. Ważnym elementem promocji stanowiska jest również dwujęzyczny folder opisujący samo stanowisko oraz historię jego badań i konserwacji.

wybierz opcję z menu:
misje prace doktorskie komunikaty
© 2008-2014

Zakład Archeologii Egiptu i Nubii IA UW, Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW.
Prawa autorskie zastrzeżone.

Stworzenie strony internetowej: grupamak.pl