Wcześniejsze

2015/2016

2016/2017

2017/2018

2018/2019

2014/2015 2013/2014 2012/2013 2011/2012 2010/2011 2009/2010 2008/2009 2007/2008 2006/2007 2005/2006 mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan

Asasif - Teby Zachodnie - Projekt Asasif

Projekt Asasif – prace w sezonie 2017

Patryk Chudzik

W 2017 roku prace na nekropoli Asasif Północny trwały od 11 października do 21 grudnia. Badania obejmowały sześć założeń grobowych z okresu Średniego Państwa: TT 311 (=MMA 508), MMA 509, MMA 511, MMA 512, MMA 514, MMA 515 oraz TT 240 (=MMA 517) (ryc. 1).

Ryc. 1. Plan nekropoli Asasif Północny (rys. K. Andraka)

Podobnie jak w poprzednich sezonach prowadzone prace związane były z doczyszczeniem zarówno dziedzińców, jak i korytarzy oraz pomieszczeń wykutych w skałach, a także dokumentacją zabytków ruchomych i nieruchomych.
Prace w grobowcu Chetiego (TT 311) związane były przede wszystkim z dokumentacją malowideł na tynku w kaplicy kultu grobowego oraz dekorowanych bloków wapiennych, które pierwotnie znajdowały się w korytarzu wejściowym (węgary i nadproża oraz ściany korytarza – dekoracja reliefowa) oraz komorze grobowej (ściany komory – dekoracja malowana). Ze zbioru bloków liczącego ponad trzy tysiące fragmentów wydzielono także dekorowane fragmenty wapiennego sarkofagu (ściany oraz wieko).
Oprócz prac dokumentacyjnych rozpoczęto oczyszczanie gruzowiska zalegającego po wschodniej stronie dziedzińca w pobliżu wejścia do wnętrza grobowca. Usypisko to powstało w 1923 roku z oczyszczania korytarza wejściowego oraz kaplicy kultu grobowego Chetiego, kiedy prace w tym miejscu prowadziła ekspedycja amerykańska z Metropolitan Museum of Art w Nowym Jorku. Systematyczne oczyszczanie hałdy gruzu pozwoliło na zaobserwowanie stratygrafii odwróconej do sytuacji zastanej przez misję amerykańską we wnętrzu grobowca.
Usypisko gruzu zawierało przede wszystkim fragmenty dekorowanych bloków z korytarza wejściowego (ryc. 2), jak również elementy wyposażenia grobowego, wśród nich fragmenty drewnianych modeli z okresu Średniego Państwa oraz kartonaże i figurki uszebti datowane na Trzeci Okres Przejściowy. Do najistotniejszych należy jednak zaliczyć fragmenty drewnianych rzeźb przedstawiających właściciela (ryc. 3), jego małżonkę i najprawdopodobniej syna. Drewniane wyobrażenie Chetiego oraz jego rodziny ustawione było w niszy w dalszej ścianie kaplicy kultu grobowego.

Ryc. 2. Przedstawienie mężczyzny (prawdopodobnie nosiciela ofiarnika) z korytarza wejściowego grobowca Chetiego (TT 311) odkryte podczas oczyszczania usypiska gruzu na dziedzińcu tego założenia (fot. M. Jawornicki)

Ryc. 3. Drewniane wyobrażenie kciuka lewej dłoni z rzeźby Chetiego odkryte na hałdzie gruzu (fot. M. Jawornicki)

W czwartym sezonie prac powrócono do oczyszczenia wnętrza grobowca MMA 512, w którym to działania zostały wstrzymane w roku 2014 z powodu osypujących się skał. Po zbudowaniu odpowiednich zabezpieczeń możliwe było usunięcie gruzu w korytarzu wejściowym (ryc. 4) oraz bezpieczne oczyszczenie kaplicy i komory grobowej (ryc. 5). Podczas prac odkryto liczne zabytki związane z pierwotnym pochówkiem w czasach Średniego Państwa, jak fragment tacy glinianej, fragmenty naczyń glinianych, tkaniny, kości zwierzęce, głównie dużych ssaków, jak i zabytki drewniane, w tym ścianki modelu budynku. Więcej fragmentów modeli odkryto natomiast podczas oczyszczania dziedzińca. Wśród odsłoniętych zabytków są między innymi drewniane modele drzew podobne do tych, odkrytych przez Herberta Winlocka w grobowcu Meketre. Drzewa te ustawione były dookoła basenu znajdującego się na dziedzińcu modelu domu mieszkalnego, należącego do zamożnego urzędnika.

Ryc. 4. Wejście do grobowca MMA 512 po usunięciu gruzu skalnego (fot. P. Chudzik)

Ryc. 5. Wnętrze grobowca MMA 512: kaplica (u góry) oraz komora grobowa (na dole) (fot. P. Chudzik)

W 2017 roku ostatecznie oczyszczone zostało wnętrze grobowca MMA 514 wraz ze znajdującymi się w korytarzu wejściowym szybami. Szyby te związane są z ponownym wykorzystywaniem grobowca w późniejszych okresach, czego dowodzą odkryte w nich zabytki ruchome. Na podstawie znalezionych licznych fragmentów drewnianych trumien i skrzyń, kartonaży, kości ludzkich i zwierzęcych, potłuczonych fragmentów glinianych naczyń oraz zestawów figurek uszebti, można wskazać przynajmniej dwa okresy, w których grobowiec MMA 514 został ponownie wykorzystany jako miejsce pochówku, a do tego celu wykuto w nim dodatkowe szyby. Kilkanaście fragmentów trumny pomalowanej na czarno z dekoracją koloru żółtego, fragmenty zestawu wapiennych naczyń kanopskich oraz fragment fajansowej misy z motywami roślinnymi wskazują na pochówek datowany na wczesny okres XVIII dynastii. Liczne kartonaże, fragmenty trumien z dekoracją koloru żółtego oraz figurki uszebti dowodzą ponownego wykorzystania grobowca w Trzecim Okresie Przejściowym. Należy jednak zaznaczyć, iż zabytki odkryte w poszczególnych szybach zostały ze sobą pomieszane, czego dowodzą chociażby pasujące do siebie fragmenty glinianych naczyń znalezione na dnie różnych szybów. Ze wstępnych badań antropologicznych wynika, iż w grobowcu pochowano przynajmniej cztery osoby dorosłe oraz jedno dziecko.
W zespole grobowym MMA 515 zakończone zostały prace związane z doczyszczeniem wnętrza, jak i dziedzińca założenia. Przeprowadzono również kompletną dokumentację architektoniczną badanego kompleksu funeralnego. Przed wejściem do grobowca otwarto sondaż na planie prostokąta w celu ustalenia głębokości zasypiska gruzu, który w tym miejscu zdeponowano podczas wykuwania grobowca w czasach Średniego Państwa (ryc. 6). Jak się okazało lita skała znajdowała się około 15-20 cm pod obecną powierzchnią gruntu. W trakcie badań odkryto zachowany fragment klepiska. Inne fragmenty klepiska odsłonięto także wzdłuż ceglanych murów po zachodniej i wschodniej dziedzińca. Na tej podstawie można sugerować, iż pierwotnie podłoże znacznej części dziedzińca wyłożone było gliną. Podobne klepiska odkryto w obrębie dziedzińców Chetiego (TT 311) oraz założenia MMA 509 (ryc. 7).

Ryc. 6. Sondaż przed wejściem do grobowca MMA 515. W centralnej części widoczne klepisko wykonane z mułu rzecznego (fot. P. Chudzik)

Ryc. 7. Sondaż po zachodniej stronie fasady założenia MMA 509 (fot. P. Chudzik)

Kolejny sezon badań w grobowcu Meru (TT 240) związany był z zakończeniem oczyszczania wnętrza grobowca oraz pracami dokumentacyjnymi. Wykonano kompletną dokumentację dekoracji komory grobowej (ściany pomieszczenia oraz sarkofagu (ryc. 8)), a także dokumentację architektoniczną.

Ryc. 8. Dekoracja sarkofagu Meru – ściana wschodnia (fot. M. Jawornicki)

W pozostałych grobowcach prowadzone były studia nad ich architekturą oraz poszczególnymi grupami zabytków ruchomych. Sporządzono dokumentację architektoniczną sześciu z badanych założeń. Prace te prowadzone były przez Maksyma Mackiewicza metodą fotoskanowania.
W czwartym sezonie prowadzone były studia nad wybranymi zagadnieniami, będącymi punktami programu badań Projektu Asasif. Oprócz prac epigraficznych, mających na studia nad dekoracjami grobowców prywatnych z okresu Średniego Państwa, prowadzone były studia antropologiczne, studia nad funeralną architekturą ceglaną, kartonażami z Trzeciego Okresu Przejściowego oraz tekstyliami. 

Ryc. 9. Model grobowca MMA 515 (dokumentacja i opracowanie M. Mackiewicz)

Ryc. 10. Model komory sarkofagowej Meru (TT 240) (dokumentacja i opracowanie M. Mackiewicz)

wybierz opcję z menu:
misje prace doktorskie komunikaty
© 2008-2014

Zakład Archeologii Egiptu i Nubii IA UW, Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW.
Prawa autorskie zastrzeżone.

Stworzenie strony internetowej: grupamak.pl