Wcześniejsze

2015/2016

2016/2017

2017/2018

2018/2019

2014/2015 2013/2014 2012/2013 2011/2012 2010/2011 2009/2010 2008/2009 2007/2008 2006/2007 2005/2006 mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan

Gebelein - Gebelein Archaeological Project

Gebelein Archaeological Project 2018 – badania terenu świątyni Hathor i fortecy

Wojciech Ejsmond

Prace terenowe w 2018 roku trwały od 26 marca do 4 kwietnia i miały miejsce w północnej części Wschodniego Wzgórza Gebelein. W miejscu gdzie znajdowało się starożytne miasto Per-Hathor, znane też pod grecką nazwą Pathyris. Osada funkcjonowała na tym terenie już od czasów predynastycznych, po przez okres faraoński do około 88 r. p.n.e. Po tym roku nastąpiła na pewien czas przerwa w osadnictwie, zapewne w wyniku wojny domowej, która miała miejsce w tym czasie w Egipcie. W czasach ptolemejskich Pathyris, do około 88 r. p.n.e., było stolicą nomu pathyryckiego i to właśnie na te czasy datowana jest spora część widocznych dzisiaj w terenie reliktów przeszłości.
Badania koncentrowały się na obszarze, w którym znajdowała się świątynia Hathor i przypuszczalnie twierdza (Fiore Marochetti 2010: 1-9). Poprzednie misje archeologiczne, które działały tam w XIX i pierwszej połowie XX wieku nie opublikowały w zadowalający sposób wyników swoich prac (zob. np. Fraser 1893; Schiaparelli 1921). Z tego powodu świątynia i domniemana forteca są praktycznie nieznane. Należy podkreślić, że z powodu braku raportów z badań, nie ma jednoznacznych dowodów na istnienie twierdzy w Gebelein, chociaż istnienie takiej konstrukcji jest często wspominane w publikacjach. Możliwe, że mogła to być błędna interpretacja murów temenosu świątyni Hathor. Kwestia ta wymaga jednak dalszych badań. Na szczęście zachowały się liczne zdjęcia pokazujące wykopaliska na terenie okręgu świątynnego, na podstawie których można próbować rekonstruować lokalizacje różnych struktur (fig. 1).

Fig. 1. Miejsce badań terenowych w sezonie wiosennym 2018 (fot. W. Ejsmond). Na archiwalnych zdjęciach z pierwszej połowy XX wieku (źródło: Bergamini 2003) widoczne są starożytne konstrukcje z cegły mułowej, po których ślady można współcześnie odnaleźć w terenie i próbować rekonstruować ich plany. A – lokalizacja półki skalnej z inskrypcjami, B – centrum okręgu świątynnego/fortecy, C – pozostałości zabudowań miejskich Pathyris.

Celem tegorocznych prac było zebranie informacji na temat topografii terenu, na którym znajdowała się świątynia i domniemana forteca oraz dokumentacja znajdujących się tam zabytków. Ważną częścią badań była również kontynuacja prac epigraficznych rozpoczętych w 2016 roku.
W toku prac zadokumentowano cegły mułowe z odciskami pieczęci z imieniem tebańskiego Arcykapłana Amona Mencheperra (czasy XXI Dynastii) (fig. 2). Wyróżniono trzy rodzaje pieczęci. Zadokumentowano również fragment podstawy muru z cegły mułowej, niedaleko którego znaleziono cegły z pieczęciami. Niezbędna jest jednak szczegółowa analiza relacji stratygraficznych między warstwą pieczętowanych cegieł i murów w kolejnych sezonach w celu wyjaśnienia czy tworzyły powiązane ze sobą struktury. Ponadto, przeprowadzono dokumentację dwóch granitowych bloków, które pierwotnie były bazami kolumn. Dane uzyskane w tym sezonie umożliwią członkom projektu stworzenie trójwymiarowych modeli inskrybowanych cegieł i granitowych bloków. Jest to część większego przedsięwzięcia, którego efektem ma być ustalenie zasięgu i planu konstrukcji na szczycie Wschodniego Wzgórza w Gebelein oraz wyjaśnienie, czy faktycznie znajdowała się tam forteca.

Fig. 2. Alicja Wieczorek w trakcie prac dokumentacyjnych cegieł mułowych z pieczęciami (fot. D. F. Wieczorek).
Po wschodniej stronie terenu świątynnego kontynuowano rozpoczętą w 2016 roku dokumentację wyrytych na skale inskrypcji (zob. Ejsmond i in. 2017). Prace w tegorocznym sezonie miały na celu kontynuację dokumentacji rysunkowej materiału, określenie jego datowania i rozpoznanie charakteru inskrypcji. Na obecnym etapie badań wydzielono w sumie pięć paneli z graffiti, które zawierają łącznie 28 tekstów datowanych na czasy od późnego Średniego Państwa po początek Nowego Państwa. Frazeologia użyta w inskrypcjach wyraźnie wskazuje na ich religijny charakter. Są to przede wszystkim modlitwy i inwokacje skierowane do bóstw lokalnego panteonu Hathor, Anubisa i Sobka. Ponadto, niniejszy zespół inskrypcji stanowi cenne źródło do badań nad prozopografią lokalnych elit i historii miejscowych świątyń.

Fig. 3. Przykładowy panel z inskrypcją (Panel 3. Model P. Witkowski, przerys D.F. Wieczorek).

Mimo, że kilka misji prowadziło już wykopaliska na terenie północnej części Wschodniego Wzgórza w Gebelein, to miejsce to jest słabo znane ze względu na brak zadowalających publikacji wyników wcześniejszych badań. Znane są natomiast liczne ostrakony i papirusy z terenu Pathyris, dzięki którym można poznać życie ptolemejskiego prowincjonalnego miasta (zob. Vandorpe, Waebens 2010). Podejmowano też próby rekonstrukcji jego przybliżonego planu (Vandorpe, Waebens 2010: fig. 8 i 10), ale ze względu na brak znajomości topografii i położenia zabytków w terenie schematy te były bardzo ogólnikowe i zawierają błędy. Były też podejmowane inicjatywy bardziej szczegółowych rekonstrukcji układu urbanistycznego Pathyris (Bergamini 2003: pl. 5), ale i w tym wypadku nie ma pewności, na ile dokładne są to rekonstrukcje ze względu na niedostateczną prezentację źródeł, w oparciu o które one powstały. Dzięki obecnym badaniom możliwe jest połączenie przekazów pisanych i informacji pochodzących z prac terenowych w celu lepszego poznania wyglądu miasta, jak i pełniejszego zrozumienia samych dokumentów.

Bibliografia:
Bergamini G.
2003 La "riscoperta" di Pathyris. Risultati e prospettive di ricercar. W: N. Bonacasa, A.M. Donadoni Roveri, S. Aiosa, P. Minà (red.), Faraoni come dei, Tolemei come faraoni. Atti del V. Congresso Internazionale Italo-Egiziano, Torino, Archivio di Stato, 8-12 dicembre 2001: 213-221. Torino – Palermo: Museu Egizio di Torino: 213-221.
Ejsmond W., Chyla M.J., Witkowski P., Takács D., Wieczorek D.F., Xu-Nan L., Oeters V., Kuronuma T.,  Grylak A.
2017 Archaeological Survey at Gebelein in 2014, 2015 and 2016 Seasons. PAM 26.1. (w druku).

Fiore Marochetti E.
2010 The reliefs of the chapel of Nebhepetre Mentuhotep at Gebelein (CGT 7003/1-277) (= Culture and History of the Ancient Near East 39), Leiden – Boston: Brill.

Fraser G.
1893 El Kab and Gebelein, Proceedings of the Society of the Biblical Archaeology 15: 496-500.

Schiaparelli E.
1921 La Missione Italiana a Ghebelein, Annales du service des antiquités de l'Égypte 21: 126-128.

Vandorpe K., Waebens S.
2010 Reconstructing Pathyris' archives. A multicultural community in Hellenistic Egypt (= Collectanea Hellenistica 3). Leuven: Peeters.


Sponsorzy:
Tegoroczne badania były sfinansowane z dotacji przyznanych przez Fundację Uniwersytetu Warszawskiego, Radę Konsultacyjną ds. Studenckiego Ruchu Naukowego, Samorządu Doktorantów UW. Uczestnicy badań pragnął również podziękować Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW za przyznanie stypendiów badawczych w Egipcie, które sfinansowało Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego i możliwość prowadzenia prac z ramienia centrum.

 

wybierz opcję z menu:
misje prace doktorskie komunikaty
© 2008-2014

Zakład Archeologii Egiptu i Nubii IA UW, Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW.
Prawa autorskie zastrzeżone.

Stworzenie strony internetowej: grupamak.pl