Wcześniejsze

2015/2016

2016/2017

2017/2018

2018/2019

2014/2015 2013/2014 2012/2013 2011/2012 2010/2011 2009/2010 2008/2009 2007/2008 2006/2007 2005/2006 mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan mapa program konferencji misje polskie Egipt Sudan misje zagraniczne Egipt Sudan

Deir el-Bahari - Świątynia Hatszepsut - Polsko-Egipska Misja Archeologiczno-Konserwatorska Świątyni Hatszepsut w Deir el-Bahari

Polsko-Egipska Misja Archeologiczno-Konserwatorska Świątyni Hatszepsut w Deir el-Bahari – Sezon 2017/2018

Misja pracowała w świątyni w okresie: 11 października – 14 grudnia 2017 oraz 29 marca – 26 kwietnia 2018.

Zbigniew E. Szafrański


Dokumentacja 3D świątyni
Celem prac jest stworzenie elektronicznej bazy danych dostępnej z każdego miejsca w świecie. Podstawą dokumentacji są skany rysunków wykonanych niegdyś w skali 1:1 oraz wiele zdjęć (fig. 1) wykonanych metodą orto-fotografii z zastosowaniem programu Agisoft PhotoScan. Tak zgromadzony materiał poddawany był rysunkowej obróbce w programie CorelDraw. Poszczególne warstwy rysunku uwzględniają zarys bloków, relief przedstawienia wraz z jego ewentualnymi etapami zmian, kolory, zniszczenia. Prace tego sezonu koncentrowały się na terenie Górnego Tarasu, w Portykach Puntu i Obelisków; będą one kontynuowane na terenie całej świątyni, w przyszłym sezonie. Celem tego rodzaju dokumentacji jest stworzenie wirtualnego 3D modelu świątyń w Deir el-Bahari (fig. 2).
Projekt finansowany jest z grantu „Dialog”, w Instytucie Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN we współpracy z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW.

Fig. 1. Fotografie w orto-foto do dokumentacji 3D świątyni (fot. Z.E. Szafrański)

Fig. 2. Rekonstrukcja 3D świątyń Hatszepsut i Tutmozisa III w DeB (za M. Caban)

Kompleks Kultu Królewskiego
Kontynuowana była dokumentacja kompleksu do jego monograficznej publikacji (fasc. 1: M. Barwik, Chapel of Tuthmososi I) i planowanej rekonstrukcji.

Kaplica Hatszepsut
Zakończono weryfikację elektronicznej dokumentacji płn. ściany Kaplicy (fig. 3) oraz wykonano fotograficzną dokumentację luźnych bloków z przedstawieniami ofiar pochodzących z płn. i pd. ścian Kaplicy.
Celem badań nad kondycją i fundowaniem pd. ściany Kaplicy, kontynuowano wykopaliska przy jej zewnętrznym licu, we zach. partii (S.1/18) (fig. 4). Stwierdzono, iż odkryta uprzednio (S.2/15) konstrukcja kamiennego balastu-przypory tej ściany ma w tej partii swą kontynuację (fig. 4a). Wydaje się, iż tego rodzaju konstrukcja zabezpieczenia statyki ściany pojawia się po raz pierwszy w historii egipskiego budownictwa, za czasów panowania Hatszepsut.

Dziedziniec Kompleksu
Weryfikowano digitalną dokumentację ścian Dziedzińca. Wykonywano fotograficzną dokumentację bloków i fragmentów znajdujących się w lapidarium, przydzielonych do ścian (zach. ściana – 10, wsch. ściana – 57). Kontynuowano studia nad blokami górnych warstw wschodniej ściany.

Fig. 3. Weryfikacja digitalnej dokumentacji w Kaplicy Hatszepsut, północna ściana (fot. Z.E. Szafrański)

Fig. 4. Kamienny balast-przypora przy południowej ścianie Kaplicy Hatszepsut, widoczne 12 warstw bloków w S.1/18 (fot. Z.E. Szafrański)

Fig. 4a. Kamienny balast-przypora przy południowej ścianie Kaplicy Hatszepsut, wykop S.1/18 (orto-foto M. Caban)

Główne Sanktuarium Amona-Re (MSA)
Prowadzono weryfikację digitalnej dokumentacji dekoracji ścian Sanktuarium. Wymieniono kity w posadzkach Sali na Barkę i Pomieszczenia Posągu oraz w niszach Sali. Założone zastało oświetlenie w Pomieszczeniu Posągu i w Ptolemejskim Sanktuarium. Przed granitowym portalem wejścia do Sanktuarium zbudowano drewnianą rampę oraz platformę z balustradą (fig. 5) zakrywające antyczne kamienne konstrukcje wiodące do portalu. Przed wejściem, Ptolemejskim Portyku, ustawiono dwie tablice informacyjne w językach angielskim i arabskim. Opublikowany został booklet, w językach angielskim i arabskim: F. Pawlicki, “The Main Sanctuary of Amun-Re in the Temple of Hatshpsut at Deir el-Bahari”, Warszaw 2017.
Uroczystość oficjalnego otwarcia Sanktuarium dla publiczności (fig. 6) odbyła się 9 grudnia 2017 r., z udziałem Ministra Starożytności, Ambasadora RP, Dyrekcji Centrum AŚ UW, Gubernatora Luksoru (fig. 7), członków egipskiego Parlamentu, dyrektorów i inspektorów Ministerstwa, członków zagranicznych misji pracujących w Tebach, licznie zgromadzonych zagranicznych mediów (fig. 8), gości oraz turystów.

Fig. 5. Drewniana rampa i platforma z balustradą przed wejściem do Głównego Sanktuarium Amona-Re (fot. Z.E. Szafrański)

Fig. 6. Otwarcie Głównego Sanktuarium Amona-Re – przecinanie wstęgi (fot. M. Mackiewicz)

Fig. 7. Uroczystość otwarcia Głównego Sanktuarium Amona-Re (fot. M. Mackiewicz)

Fig. 8. Media i goście na uroczystości otwarcia Głównego Sanktuarium Amona-Re (fot. M. Mackiewicz)


Prace dokumentacyjne i studia
Kontynuowano weryfikację elektronicznej dokumentacji oraz prowadzono studia i dokumentację epigraficzną i ikonograficzną Południowej Komnaty Amona oraz Portyków: Puntu, Narodzin i Obelisków. Prowadzono weryfikację tekstów „milionów lat” zapisanych przy dużych niszach zach. ściany Górnego Dziedzińca (fig. 9).
Kontynuowano dokumentację i studia zabytków odkrytych w trakcie prac wykopaliskowych. Zadokumentowano fragment (nr ST.96) piaskowcowej rzeźby ozyriaka Amenhotepa III (fig. 10).
Zakończono tworzenie katalogu fragmentów Stacji na Barkę Amona (506 fragmentów), która stała na drodze procesyjnej między Dolną Świątynią Hatszepsut a Świątynią w Deir el-Bahari.
Kontynuowano dokumentację bloków i fragmentów bloków świątyni Tutmozisa I zgromadzonych w magazynie/grobie MMA 828. Tworzony jest katalog tych bloków, ostatni numer inwentarza – 8429.
Prowadzono antropologiczną dokumentację i wstępną analizę mumii (fig. 11) i ich fragmentów odkrytych w grobowcach nekropoli III Okresu Przejściowego na Górnym Tarasie.

Fig. 9. Teksty „milionów lat” nisza J (rys. M. Puszkarski)

Fig. 10. Ozyriak Amenhotepa III, środkowa partia rzeźby (fot. M. Jawornicki)

Fig. 11. Mumia młodego mężczyzny (nr inw. 607), III Okres Przejściowy (fot. Z.E. Szafrański)

Prace konserwatorskie
Prawie wiek temu, Misja Metropolitan Museum of Art z Nowego Jorku dokonała rekonstrukcji kolosalnej rzeźby Hatszepsut w formie Ozyrysa, ustawionej na skraju Dolnego Północnego Portyku świątyni. Analiza proporcji wykonanej niegdyś rekonstrukcji oraz odkrycia przez Misję nowych, oryginalnych fragmentów Północnego Kolosa, m.in. jego głowy (fig. 12, z prawej) i torsu (fig. 13), sprawiły, iż podjęto decyzję o ponownej rekonstrukcji rzeźby. Zrekonstruowany niegdyś Kolos został zatem rozebrany i przystąpiono do jego ponownej rekonstrukcji (fig. 14), w nowych proporcjach (fig. 15) i użyciem nowo odkrytych, oryginalnych fragmentów.
W wyniku studiów nad elementami uprzedniej rekonstrukcji Północnego Kolosa jego głowa (fig. 12, z lewej), po rekonstrukcji, oraz fragment torsu zostały przydzielone do Południowego Kolosa (Fig. 16). Rekonstrukcja górnej partii tego drugiego Kolosa (tj. głowa wraz z odnalezioną białą korną, ramiona) zostanie ustawiona przed południowym skrajem Dolnego Południowego Portyku (cf. Fig. 2).
Oryginalne fragmenty obu Kolosów zostały poddane gruntownej konserwacji i impregnacji (fig. 16).
Konserwatorskiemu czyszczeniu poddana została zach. ściana Portyku Obelisków. Mimo poważnych zniszczeń polichromii (w wielu miejscach nawet w 90%) (fig. 17), w niektórych partiach ściany udało się wydobyć kolory reliefu (fig. 18). Prace konserwatorskie będą kontynuowane w przyszłym sezonie.

Fig. 12. Głowy Kolosów Dolnego portyku: z prawej – Północnego, z lewej – Południowego, po wstępnej rekonstrukcji W. Myjaka (fot. Z.E. Szafrański)

Fig. 13. Lewy tors Północnego Kolosa (fot. Z.E. Szafrański)

Fig. 14. Wstępna faza rekonstrukcji Północnego Kolosa (fot. Z.E. Szafrański)

Fig. 15. Północny Kolos w siatce proporcji (rys. T. Dziedzic i M. Caban)

Fig. 16. Zabiegi konserwatorskie Południowego Kolosa (fot. Z.E. Szafrański)

Fig. 17. Portyk Obelisków, zach. ściana, przed konserwacją (fot. Z.E. Szafrański) 


Otwarte Muzeum w Deir el-Bahari
W lapidariach Środkowego i Dolnego Tarasów, od kilku sezonów, budowane są ceglane ławy (tzw. mastaby), na których magazynowane są dekorowane fragmenty ścian świątyń Hatszepsut i Tutmozisa III, architektoniczne elementy świątyń, fragmenty rzeźb z Deir el-Bahari i Doliny Asasif oraz inne kamienne obiekty. Ławy zapewniają korzystniejsze warunki przechowywania zabytków. Budowane sukcesywnie kolejne ławy posłużą do ekspozycji zabytków w planowanym Muzeum na otwartym powietrzu. W tym sezonie, w ramach tworzonego Muzeum, na ławach wyeksponowano już (fig. 19) cztery rzymskie kamienne sarkofagi, wraz z pięcioma wiekami, oraz fragmenty kolumn koptyjskiego kościoła, który funkcjonował niegdyś wewnątrz Kaplicy Hatszepsut.

Fig. 18. Portyk Obelisków, zach. ściana, po konserwacji (fot. Z.E. Szafrański)

Fig. 19. Ławy z ekspozycją rzymskich sarkofagów i kamiennych elementów koptyjskiego kościoła - dla przygotowywanego Muzeum na Otwartym Powietrzu w Deir el-Bahari (fot. Z.E. Szafrański)


 

wybierz opcję z menu:
misje prace doktorskie komunikaty
© 2008-2014

Zakład Archeologii Egiptu i Nubii IA UW, Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej UW.
Prawa autorskie zastrzeżone.

Stworzenie strony internetowej: grupamak.pl